Soms verandert één enkel boek de manier waarop we naar een heel medium kijken. Persepolis was zo'n boek… en de vrouw erachter, Marjane Satrapi, was zo'n auteur. Op 4 juni 2026 is ze op 56-jarige leeftijd overleden, iets meer dan een jaar na haar echtgenoot Mattias Ripa. We nemen afscheid van een van de meest invloedrijke stemmen uit de moderne graphic novel — en we doen dat het liefst zoals zij het zou willen: door over haar werk te praten.

Een kind van de revolutie

Marjane Satrapi werd geboren in 1969 in Rasht, Iran, en groeide op in Teheran in een progressief, politiek geëngageerd gezin. Haar jeugd werd voorgoed getekend door de Islamitische Revolutie van 1979 en het regime dat erop volgde. Op haar veertiende stuurden haar ouders haar naar Wenen, weg van de toenemende repressie. Die breuk — tussen thuis en exil, tussen wie je bent en wie je mag zijn — werd het kloppende hart van haar hele oeuvre.

Persepolis: een meesterwerk in zwart-wit

Tussen 2000 en 2003 verscheen Persepolis in vier Franse delen (in het Engels samengebald tot twee). Het is het autobiografische verhaal van een eigenwijs meisje, Marji, dat opgroeit in een land waar plots alles verboden is: westerse muziek, ongesluierd haar, een eigen mening. Satrapi tekende het in een onverbiddelijke, bijna naïeve zwart-witstijl — geen grijstinten, geen verzachtende omtrekken. Net die soberheid maakt het zo krachtig. Wat een politiek manifest had kunnen worden, werd een intiem, vaak grappig en diep menselijk verhaal over een meisje dat weigert te buigen.

Het boek werd vertaald in meer dan twintig talen, een wereldwijde bestseller — en, tekenend voor de tijd waarin we leven, jarenlang een vaste waarde op de lijst van verboden boeken in de Verenigde Staten. Satrapi vond dat zelf vooral ironisch: een stripverhaal over een meisje dat punkcassettes langs de zedenpolitie smokkelt, dat zelf gecensureerd wordt. Daar had ze gelijk in.

Van papier naar het witte doek

In 2007 verfilmde Satrapi Persepolis samen met haar creatieve partner Vincent Paronnaud. De animatiefilm — handgetekend, trouw aan de strip — won de Prijs van de Jury op het filmfestival van Cannes en sleepte een César in de wacht. En dan het hoogtepunt: een Oscarnominatie voor Beste Animatiefilm in 2008, waarmee Satrapi de allereerste vrouw werd die in die categorie genomineerd werd. Niet slecht voor iemand die zichzelf in de eerste plaats striptekenaar noemde!

Daarna bleef ze filmen: Chicken with Plums (2011, naar haar eigen strip), het pikzwarte The Voices met Ryan Reynolds (2014) en Radioactive (2019), een biopic over Marie Curie met Rosamund Pike.

Méér dan Persepolis

Wie Satrapi tot Persepolis herleidt, doet haar tekort. In Broderies (Borduursels) laat ze een groep Iraanse vrouwen vrijuit en hilarisch praten over liefde, seks en mannen — een soort roddelsessie die uitgroeit tot een ontwapenend feministisch portret. Poulet aux prunes (Kip met pruimen) is dan weer een melancholische, poëtische vertelling over een muzikant die besluit te sterven. Telkens diezelfde combinatie: persoonlijk, geestig, ontroerend, en altijd met die herkenbare lijn.

Een stem die nooit zweeg

Satrapi keerde nooit meer terug naar Iran, maar Iran liet haar nooit los. Na de dood van Mahsa Amini in 2022 coördineerde ze het collectieve stripalbum Femme, vie, liberté (Woman, Life, Freedom), samen met zeventien tekenaars — onder wie de Spaanse meester Paco Roca. In januari 2025 weigerde ze nog het Franse Legioen van Eer, uit protest tegen de Franse houding tegenover Iran. Tot het einde bleef ze precies wie ze altijd was: brutaal, vrij, onverzettelijk.

Een mooi detail voor ons hier: Satrapi ontving eredoctoraten van zowel de KU Leuven als de UCLouvain. Ook België koesterde haar — en terecht.

Haar werk blijft

Een auteur sterft, maar haar verhalen niet. Wie Marjane Satrapi écht wil eren, doet dat het best door haar werk (her)te lezen. Bij ons in de winkel én in de webshop vind je Persepolis in de prachtige verzamel- en omnibusedities die het hele verhaal in één band bundelen — net zoals Embroideries en Chicken with Plums in stevige paperbackuitgaven. Je bestelt ze met levering aan huis of je haalt ze gewoon af in de winkel. Geen betere manier om kennis te maken met een van de groten van het medium… of om haar nog eens helemaal opnieuw te beleven.

Rust zacht, Marjane. En dank je wel — voor elke lijn.